TEMEL LABORATUVAR KULLANIM TEKNİKLERİ,GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

              

TEMEL LABORATUVAR KULLANIM TEKNİKLERİ VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
       
Fen Bilgisi Öğretiminde Laboratuar Kullanımına Yönelik                
                                       Yaklaşımlar
          1. Doğrulama Yaklaşımı
    
Derste işlenen kavram,yasalar veya konu,sınıfta düz anlatım, tartışma,soru-cevap gibi yöntemlerle verilir.Sonra laboratuarda verilmek istenen konu somut materyallerle ispatlanır.
     Örneğin,derste bitki hücresi teorik olarak anlatıldıktan sonra, laboratuarda soğan zarı hücresi mikroskop altında incelenebilir.
         
Üstünlükleri
     Öğrencilerin pratik,teknik ve bilimsel süreç becerilerini geliştirir.
     Öğrenciler temel prensip ve yasaları bizzat deneyerek ispatlar.
         
Sınırlılıkları
    
Özel yeteneklerin gelişmesini sınırlar.
     Aktif öğrenme ve buluş yoluyla öğrenme yaklaşımına uygun değildir.
     Öğrenciler arasındaki seviye farkları,yöntemin uygulanmasını zorlaştırır.
     Araç-gereç sıkıntısı doğurabileceğinden bazen gösteri şekline dönüştürülür.
         
2. Tüme varım Yaklaşımı
     Zihin,olgu ya da olaylardan,örneklerden soyutlama sonucu bir genelleme ile yasaya,ilkeye ya da kurala ulaşmasıdır.
     Öğrenciler laboratuarda bilimsel genellemeleri kendisi bulmaya çalışır.Sonuçlar sınıfta tartışılır ve konuyla ilgili bilgiler verilerek konunun öğrenilmesi tamamlanır.
     Örneğin bir çok cismi ayrı ayrı ısıtıp hepsinin hacminin arttığını gördükten sonra,öğrencilerin “cisimler ısıtılınca genleşir” gibi bir yargıya varması tüme varım yöntemidir.
         
Üstünlükleri
    
Öğrenciler bilimsel bilgileri kendi elde eder.Bu da öğrencileri bilim adamı olmaya özendirir.
     Öğrencilerin fen kavramlarını anlama,akılda tutma ve bilimsel düşünme yetenekleri gelişir.
         
Sınırlılıkları
    
Fazla zamana gerek duyulduğundan konular yetişmeyebilir.
     Çok ve çeşitli sayıda araç gerece ihtiyaç duyulduğu için maddi yönden zorluklar doğurabilir.
     Sınıf yönetimini zorlaştırabilir.
         
3. Bilişsel Süreç Becerileri Yaklaşımı
    
Bu yaklaşım;gözlem yapma,ölçme,sonuç çıkarma,değişkenleri saptama,verileri yorumlama gibi bilişsel becerilerin öğrencilere kazandırılması amacıyla kullanılır.
     Bu yaklaşım uygulanırken,önce bilişsel süreç becerilerinin basit olanları geliştirilir.Böylece daha karmaşık düzeydeki becerilerin geliştirilmesi kolaylaşır.
         
4. Teknik Beceriler Yaklaşımı
    
Bu yaklaşım,bazı özel araçların kullanılması ve deney düzeneklerinin kurulması ile ilgili teknik becerilerin geliştirilmesine yönelik olarak kullanılır.
    Bu yaklaşımla öğrencilerin fen bilgisindeki etkinlikleri gerçekleştirme becerileri gelişir.
     Özellikle laboratuara yeni gelen araç ve gereçlerin kullanımının öğrencilere öğretilmesi söz konusu olduğunda bu yaklaşıma yer verilir.
     Bu yaklaşım deneylerin laboratuarda sağlıklı bir biçimde gerçekleştirilmesini ve güvenilir sonuçlara ulaşılmasını sağlar.
         
5. Buluş Yaklaşımı
    
Bu yaklaşımda öğrenciler,bir ilke kavram ya da bilimsel bir genellemeyi kendi planladıkları bir deneyle serbestçe araştırırlar. Örneklerden yola çıkarak tanımları bulurlar.
     Örneğin,taş suda havadaki ağırlığından daha hafiftir,ağzı kapalı içi boş bir cam şişe suda batmaz.Bu örneklerden suyun bir kaldırma kuvvetinin olduğu tanımı çıkarılır.
     Bu yöntemde öğrenci daha aktiftir,öğretmen biraz daha pasif,fakat yol göstericidir.
     Öğretmenin öğrencilere bir fikri benimsetme çabası söz konusu olamaz.
     Araç-gereçler öğretmen tarafından sağlanır.Ayrıca bazı araç-gereçler öğrencilerden de istenebilir.
        
Laboratuar Deneylerinin Planlanması,Yürütülmesi ve          
                                 Sonuçlandırılması
    
Deneylerin Planlanması
     Deneyin konusu,amacı,deneyde kullanılacak araç-gereçler,deneyin kim tarafından ne zaman ve nasıl yapılacağı belirlenir.
    
Deneylerin Yürütülmesi
     Öğrencilerin düzeneği doğru kurup kurmadıkları kontrol edilir.
     Deneyler belirtilen şekilde gerçekleştirilir.
     Elde edilen veriler kaydedilir.
     Deneylerin Sonuçlandırılması
     Elde edilen veriler tartışılarak ortak bir noktaya varılır.
     Olası hata kaynakları açığa kavuşturulur.
     Elde edilen sonuçlarla deneyin amaçları bütünleştirilerek bir rapor hazırlanır.
         
Deneylerin Gerçekleştirilmesi Sırasında Yapılacak
                                        İşlemler
    
1.Verilerin Kaydedilmesi
     Veriler;çizelgeler,tablolar,grafikler,modeller veya diğer düzenleyici biçimlerle kaydedilir.
     Verilerin bu şekilde kaydedilmesi daha sonra kullanılmalarına kolaylık sağlar.
    
2. Verilerin İşlenmesi
     Toplanan verilerden yararlanılarak grafikler çizilir.
     Değişkenler arasındaki ilişkiler belirlenip denenceler kurulur.
     Bilimsel genelleme ve sonuçlara varılır.
    
3. Sonuçların Rapor Edilmesi
     Rapor aşağıdaki sıraya göre hazırlanır.
          Deneyin Adı:
          Deneyin Amacı:
          Araç-Gereçler:
          Deneyin Yapılışı:
          Veriler:
          Verilerin İşlenmesi:
          Deney Sonuçları ve Yorum:

Laboratuarda Öğretmen ve Öğrencilerin Uyması Gereken Kurallar
    
Dikkat etmesini istediğimiz noktalar öğrenciler için belki birer yasaklar zinciri olarak görülebilir.Aslında bunlar bir laboratuar kültürüdür.O kültürü ve alışkanlıkları kazanabilmek için aşağıda anlatılanlara dikkat edilmelidir.
     Laboratuar dışarıdan bakıldığında tehlikeli bir yermiş gibi görünür, aslında tehlikeli bir yer değildir.Ancak,deney yapan kişi laboratuarın güvenli bir yer olarak kalmasını sağlamak için bir takım tedbirler almalıdır.Bunları şöyle sıralayalım…..
    * Cam boru veya bir huniye tıpanın deliğini ıslatmadan veya yağlamadan kesinlikle lastik tıpa takılmamalıdır.
    * Yağlamak için vazelin kullanılmalıdır.
    * Deneyde herhangi bir sapma veya beklenilmeyen durum olursa hemen öğretmene haber verilmeli ve sorun beraber çözümlenmelidir.
    * Laboratuarda öğretmen tarafından uygun görülen deneyler yapılmalıdır.
    * İzin verilmeyen deneyleri yapmaya kalkışılmamalıdır.
    * Öğretmene danışmadan deney yarıda bırakılıp gidilmemelidir.
    * Deney sırasında gerekli tüm tedbirler alınmalı,deneyde belirtilen aynen ve düşünerek yapılmalıdır.
    * Hiçbir zaman bir kimyasal maddenin veya çözeltinin tadına bakılmamalıdır.
    * Zarar çok küçükte olsa herhangi bir kaza öğretmene mutlaka bildirilmelidir.
    * Laboratuarın ciddi bir çalışma yeri olduğu hiçbir zaman akıldan çıkarılmamalıdır.
    * Laboratuara geç gelinmemelidir.
    * Laboratuarda koşulmamalıdır.
    * Bir maddenin kokusuna yüz kaba yaklaştırarak bakılmamalıdır.
    * Biraz uzakta durulmalı ve kabın üzerinden bir miktar buhar el ile yelpazelenerek buruna doğru yavaş yavaş gönderilmelidir.
    * Kırılan,çatlayan,bozulan maddeyi ve aleti ödemekle yükümlü olduğunuz unutulmamalıdır.
    * Isıtılmış bir maddenin soğuması için vakit bırakılmalıdır.Soğuması için yeterli zaman geçmeden el ile dokunulmamalıdır.
    * Bir parlama olursa bu bir havlu ile bastırılmalıdır.
    * Laboratuarda yersiz şakalar yapılmamalıdır.
    * Laboratuarda yüksek sesle konuşulmamalıdır.
    * Deney esnasında aralarda dolaşılmamalı,deney ile meşgul olunmalıdır.
    * Kullanılan maddeler ana şişeye tekrar konulmamalıdır.
    * Hiçbir madde şişesine dışarıdan bir madde sokulmamalıdır.
    * Laboratuara gelmeden önce yapılacak olan deney okunmalıdır.
    * Yapılacak olan deneyin amacı ve yapılışı öğrenilmelidir.

    * Deneyle ilgili öğretmenin yapacağı açıklamalar dikkatle dinlenmelidir.
    * Atılacak olan kağıtlar veya diğer maddeler çöp kutusuna atılmalıdır.
    * Kibrit,süzgeç kağıdı veya az çözünen tuzlar vb. lavaboya atılmamalıdır.
    * Kimyasal maddelere el ile dokunulmamalıdır.
    * Asit dökülen yer hemen su ile yıkanmalıdır.
    * Kimyasal maddeler kullanıldıktan sonra eller mutlaka yıkanmalıdır.
    * Kuvvetli bir asit içine su dökülmemelidir.
    * Bir şişeden madde almadan önce,şişenin üzerindeki etiket okunmalıdır.
    * Laboratuardaki cihazlar büyük bir itinayla kullanılmalıdır.
    * Cihazlar çalışır vaziyette bırakılıp laboratuardan gidilmemelidir.
    * Laboratuarda deney aletleri ve masalar temiz tutulmalıdır.
    * Masalara ve yerlere dökülen kimyasal maddeler temizlenmelidir.
     * Laboratuarın titizlikle ve dikkatle çalışılması gereken bir yer olduğu hiçbir zaman akıldan çıkarılmamalıdır.
     * Laboratuarlarda beyaz laboratuar önlüğü ile çalışmak zorunludur. Asit ve bazların sıçramasından ve diğer etkilerden korunmak için önlüksüz laboratuara gelinmemelidir.   
     * Bir sıvıyı bir kaptan diğer bir kaba ilave etmek için aşağıdaki üç kurala uyulmalıdır.

          1. İlave edilecek sıvının bulunduğu kabın kapağı açılmalı ve kapak şekildeki gibi parmaklarınızın arasında tutulmalıdır.
          2. Karıştırma çubuğunu şekildeki gibi tutulmalı ve birinci kapta bulunan sıvı,yavaşça,şekilde görüldüğü gibi karıştırma çubuğundan aşağı,ikinci kaba ilave edilmelidir.
          3. Ekleme işlemi bittiğinde birinci kabın kapağı kapatılmalıdır. Eğer kapların dışına sıvı dökülmüş ise kapların dışı su ile yıkanmalıdır.
     * Dökümlü elbiseler giymekten ve dağınık uzun saçlardan sakınılmalıdır.
     * Her kimyasal lavaboya dökülmez.Bunun için öğretmenlerden bilgi alınmalıdır.
     * Isıtılan bir test tüpünün açık ucu,kesinlikle yanınızda bulunan kişilere doğru tutulmamalıdır.
     * Güvenlik konusunda her zaman bilinçli davranılmalıdır.
     * Malzemelerin çalışma masalarının kenarlarına koyulmasından sakınılmalıdır.
                  
Laboratuar Kazaları Ve İlk Yardım
 
     Laboratuar kazaları genellikle dikkatsiz ve kontrolsüz çalışmanın bir sonucudur.Tehlikelerden uzak kalmak için dikkatli ve düşünerek çalışmak gerekir.Laboratuar kazaları yangınlar,patlamalar,yanıklar, kesikler ve zehirlenmeler olarak incelenebilir.
     Yangınlar: Laboratuarlarda en sık görülen kaza yangındır.Bunun nedeni çok kullanılan bazı çözücülerin kolay alev alıcı olmalarıdır.
     Yangın çıktığında yapılacak ilk iş,paniğe kapılmadan doğal gaz musluklarını kapatmak ve çevredeki bütün yanıcı maddeleri uzaklaştırmaktır.Yangının söndürülmesinde laboratuarda hazır bulundurulan yangın söndürme cihazları kullanılır.Küçük çaplı bir yangın ise ateşin üzeri nemli bir bezle örtülür.
     Patlamalar: Laboratuarda çeşitli patlamalar da kaza nedenidir. Yapılan reaksiyonun hızı fazla ise her an bir patlama olabilir.Bu tür reaksiyonlarda dikkatli çalışılmalı ve koruma gözlüğü kullanılmalıdır.
     Yanıklar: Yanıklar önce alkolle yıkanmalı,sonra vazelin veya yanık merhemi sürülüp üstü açık bırakılmalıdır.
     Asitlerin ele dökülmesi veya yüze sıçraması durumunda,asidin değdiği yer önce bol su ile yıkanır,gerekirse borik asit ile göz banyosu yapılır ve bir doktora başvurulur.
     Kesikler: Küçük bir kesik ise birkaç dakika sıkılarak kanatılır ve kesik içerisinde cam kalmamasına dikkat edilir.Sonra hidrojen peroksitli veya iyotlu dezenfektan ile yıkanır ve sarılır.Derin kesikler için doktora başvurulur.Ve ilk yardım olarak kan kaybını önlemek için kanayan yerin hemen üzeri bir kumaş parçasıyla sıkılır,fakat bu devamlı sıkma beş dakikayı geçmemelidir.
     Zehirlenmeler: Zehirlenen kişi baygın değilse sıcak su veya tuzlu ılık su gibi kusturucular verilerek mide boşaltılır.Zehir biliniyorsa hemen antidotu verilir.
     Asit zehirlenmelerinde magnezya sütü veya %1’lik sodyum bikarbonat bol su ile içirilir.Asitlerle zehirlenmelerde kusturma yapılmaz.
     Bazlarla zehirlenmelerde sirkeli su,%1’lik asetik asit,limon veya portakal suyu verilir.Bol su içirilerek bazın seyreltilmesi sağlanır, sonra süt verilir.
     Vakit geçirilmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.


     * Bütün laboratuar kazalarının ufak çaplı olanlarına müdahale edilebilmesi için laboratuarda ilk yardım dolabı olması gerekir.İlk yardım dolabında olması gerekenler ise;
          - Temiz sargı bezleri        - Cam damlalık
          - Steril gazlı bezler           - Göz yıkama fincanı
          - Yapıştırıcı plasterler      - Kaşık,bardak
          - Kan durdurma lastikleri    - Vazelin
          - Makas,iplik,iğne               - Zeytinyağı


                         

 

Yorum Yaz