BİTKİLERİN GELİŞİM SAFHALARI

     BİTKİLERİN GELİŞİM SAFHALARI
    
Bitkiler alemi çiçekli ve çiçeksiz bitkiler olmak üzere ikiye ayrılır.
         
Çiçeksiz Bitkiler
    
Gerçek kök,gövde ve yaprak yoktur.
     Tohum ve meyve oluşturmazlar.
     Su yosunları,kara yosunları,eğrelti otları,ciğer otları,at kuyrukları bu gruba girer.
     Üremeleri,eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip ettiği metagenezle gerçekleşir.
         
Çiçeksiz Bitkilerde Gelişim ve Üreme
    
Çiçeksiz bitkilerde üremeye örnek olarak karayosunları ve eğrelti otlarındaki üremeyi verebiliriz.
         
Karayosunlarında Üreme
    
Karayosunları damarsız ve çiçeksiz bitkilerdir.
     Spor keselerindeki spor ama hücreleri (2n) mayoz bölünme sonucu sporları (n) oluşturur.
     Etrafa yayılan sporlar uygun koşullarda mitoz bölünmeler sonucu erkek ve dişi gametofitleri (n) oluşturur.
     Erkek gametofitin mitozla oluşturduğu spermler yüzerek dişi gametofitin mitozla oluşturduğu yumurtayı döller.
     Dişi gametofitte oluşan zigot (2n) mitoz bölünmeler sonucu sporofiti oluşturur.
     Karayosunlarında esas bitki gametofit olup,haploittir.Zigot ve zigotun çimlenmesiyle oluşan sporofit diploittir.
     Çiçeksiz bitkilerde spor oluşturarak eşeysiz üreyen döl sporofit,gamet oluşturarak eşeyli üreyen döl gametofittir.Eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip ettiği bu olaya metagenez (döl almaşı) denir.                   

         
Eğrelti Otlarında Üreme
    
Eğrelti otları,damarlı ve çiçeksiz bitkilerdir.Bınlarda da su yosunlarında ve karayosunlarında olduğu gibi eşeysiz ve eşeyli üreme birbirini takip eder.
     Eğrelti otlarında da karayosunlarında olduğu gibi eşeysiz üreyen döl sporofit,eşeyli üreyen döl gametofit adını alır.
     Sporofit döl eğrelti otudur.
     Eğrelti otunun bazı yapraklarının altında sporogonium denen spor keseleri bulunur.
          Üreme şu şekilde gerçekleşir.
     Spor keselerindeki spor ana hücreleri (2n).mayoz bölünme ile sporları (n) oluşturur.
     Spor kesesi patlar ve sporlar etrafa yayılır.
     Sporlar uygun koşullarda mitoz bölünme ile çimlenerek kalp şekilli protali (n) oluşturur.
     Protal gametofittir,yani eşeyli üreme yapabilir.
     Protalin yüzeyinde erkek ve dişi organları gelişir.
     Dişi organda mitozla yumurta,erkek organda mitozla spermler oluşur.
     Sperm su varlığında yumurtaya doğru yüzerek yumurtayı döller. Döllenme sonucunda protalin üzerinde zigot (2n) oluşur.
     Zigot mitoz bölünmeler sonucu sporofiti (eğrelti otunu) oluşturur.
         
         
Çiçekli Bitkiler
    
Gerçek kök,gövde,yaprak ve çiçeği olan bitkilerdir.
     Çoğu tohum ve meyve oluşturur.
     Vejetatif yada eşeyli olarak üreyebilir.
     Açık ve kapalı tohumlu olmak üzere ikiye ayrılır.
          Açık Tohumlular:
     Kozalaklı bitkilerdir.Tohumlar kozalağı oluşturan yaprakların içerisinde açıkta bulunur.Kozalak yaprakları üzerindeki tohum taslakları,polenlerle döllenerek tohumu oluşturur.(Çam,ardıç…)
         
Kapalı Tohumlular:
    
Tohum taslaklarını ovaryum içerisinde bulunduran bitkilerdir. Yumurtalık genelde gelişerek meyveyi oluşturur.
          
Çiçekli Bitkilerde Üreme
    
Çiçekli bitkilerin üreme organı çiçektir.
     Çiçek,dal ucundaki meristem dokunun bölünmesiyle oluşur.
     Çiçekler özelliklerine göre,tam çiçek ve eksik çiçek olmak üzere ikiye ayrılır.
         
1. Tam Çiçek (Erselik-Çift Eşeyli)
    
Hem erkek organı (stamen),hem de dişi organı (pistil) taşıyan çiçeklere denir.
         
2. Eksik Çiçek
    
Erkek organı ya da dişi organı taşıyan çiçeğe denir.Sadece erkek organ bulunduran eksik çiçeğe erkek çiçek,sadece dişi organ bulunduran eksik çiçeğe dişi çiçek denir.
              

          Polenin Gelişimi
    
Polen keselerinde bulunan 2n kromozomlu polen ana hücreleri mayoz bölünme geçirerek n kromozomlu mikrosporları oluşturur.Her mikrospor çekirdeği mitoz bölünme geçirir.Oluşan çekirdeklerden büyük olanına vejetatif çekirdek (tüp çekirdeği),küçük olanına generatif çekirdek (döller çekirdek) denir.
     İki çekirdekli olan bu yapının çeperleri kalınlaşarak polene (çiçek tozuna) dönüşür.
     Polenlerin çeperlerinin kalınlığı ve özelliği her bitki tütünün kendine özgüdür.
         
Dişi Organ (Pistil)
    
Çiçeğin en iç kısmında bulunur.Tepecik,dişicik borusu ve yumurtalık olmak üzere üç kısımdan oluşur.
     Tepecik: Pürüzlü ve yapışkandır.Polenin tutnması için uygun ortam oluşturur.
     Dişicik Borusu: Polen tüpünün oluştuğu kısımdır.Polenden oluşan sperm çekirdeklerinin ovaryuma ulaşmasını sağlar.
     Yumurtalık: Tohum taslaklarının bulunduğu kısımdır.Polen tüpü tohum taslağına açılır ve böylece sperm çekirdekleri tohum taslağına taşınır.Ovaryum döllenmeden sonra gelişerek meyve oluşumuna katılabilir.
         
Tohum Taslağında Yumurta Oluşumu
    
Tohum taslaklarındaki makrospor ana hücreleri mayoz bölünme sonucu n kromozmlu makrosporları oluşturur.
     Makrosporlardan üçü ölür,biri büyüyerek megasporu oluşturur.
     Megaspor peşpeşe üç kez mitoz bölünme geçirir.Bunun sonucunda n kromozomlu sekiz çekirdek ve bu çekirdekleri saran embriyo kesesi oluşur.
     Embriyo kesesindeki sekiz çekirdekten üç tanesi yukarı,üç tanesi aşağı,iki tanesi merkeze doğru hareket ederek embriyo kesesi içinde yerleşir.
     Bu çekirdeklerden ortadakilere polar çekirdek denir.Alttaki üç çekirdekten biri yumurta hücresini oluşturur.Yumurtanın kenarındaki çekirdeklere sinerjit,üstteki üç çekirdeğe ise antipot çekirdekler denir. Antipot ve sinerjit çekirdekler bir süre sonra eriyerek kaybolur.
         
Tozlaşma
    
Erkek organ başçığındaki polenlerin,rüzgar,su veya canlılar aracılığı ile dişi organ tepeciğine ulaşmasına tozlaşma denir.
     İki tip tozlaşma vardır.
         
1.Doğrudan (kendi kendine) tozlaşma
          2.Dolaylı (çapraz) tozlaşma
     1.Doğrudan Tozlaşma: Bir çiçeğin polenlerinin,aynı çiçeğin dişi organ tepeciğine taşınmasına denir.
     Bu tip tozlaşmanın olabilmesi için,bir çiçeğin polen ve yumurtasının aynı zamanda oluşması gereklidir.
     Erselik bir çiçek,yumurta ve polenini farklı zamanlarda oluşturarak kendi kendini döllemeyi engelleyebilir.
     Doğrudan tozlaşma,türlerde arı döllerin oluşmasını sağlar,tür içi çeşitliliğin artma olasılığını azlatır.
     2.Dolaylı Tozlaşma: Bir çiçeğin polenlerinin,aynı türden bir başka bitkinin çiçeğine taşınması şeklindeki tozlaşmadır.
     Dolaylı tozlaşma ile aynı türün bireyleri arasında çeşitlilik artar,melez bireyler oluşur.
         
Döllenme
    
Dişi organ tepeciğine ulaşan polen tüp çekirdeği,dişicik borusu içinde polen tüpünü oluşturur.
     Generatif çekirdek polen tüpü içerisine girer.Burada mitoz bölünme geçirerek iki tane sperm çekirdeğini (n) oluşturur.
     Polen tüpü,yumurtalığa ulaşınca içindeki sperm çekirdekleri de embriyo kesesine girer.Spermlerden biri embriyo kesesindeki yumurtayı döller.Bunun sonucu 2n kromozomlu zigot oluşur.Oluşan zigot mitoz bölünmeler geçirerek embriyoyu oluşturur.Polen kesesindeki diğer sperm,embriyo kesesinin ortasındaki polar çekirdeklerle birleşir.Bunun sonucu 3n kromozomlu triploit çekirdek oluşur.Triploit çekirdeğin mitoz bölünmeleri sonucu endosperm (besi doku) oluşur.
     Bu arada embriyo kesesindeki diğer çekirdekler erir.


          Tohum
    
Tohum kabuğu,endosperm ve embriyonun oluşturduğu yapıya tohum denir.
    
Tohumun kısımları:
     Kabuk: Tohum taslağı örtülerinin gelişmesiyle oluşur.Tohumu dış etkilere karşı korur.Kabukta lignin,süberin gibi maddeler birikerek kabuğu sertleştirir.
     Endosperm (Besi Doku): 3n kromozomlu olan besi doku hücreleri embriyoyu çevirir.Besi doku hücrelerinde bitkinin türüne göre karbonhidrat,protein,yağ ve vitamin gibi besin maddeleri depolanır.
     Besi doku bazı tohumların çimlenmesi sırasında embriyoya besin sağlar. Örnek: Mısır
     Embriyo: Tohum içindeki küçük bitki taslağıdır.Embriyonun tamamı bölünebilen hücreler içeren meristem dokudan oluşur,çimlenme sırasında gelişerek genç bitkiyi oluşturur.
          Embriyo üç kısımdan oluşur.
          1. Çenek (Kotiledon)
          2. Embriyonik kök (Kökçük)
          3. Embriyonik gövde (Gövdecik)
     Çenek: Depoladığı besinlerle embriyoya çimlenme süresince besin sağlar.
     Kapalı tohumlu bitkiler çenek sayısına göre,tek çenekli bitkiler ve çift çenekli bitkiler olmak üzere ikiye ayrılır.
     Tek çenekli bitkilere örnek olarak mısır,lale,orkide ve zambağı verebiliriz.Çift çenekli bitkilere örnek olarak fasülye,bezelye,elma, armut gibi bitkileri örnek verebiliriz.
     Embriyonik Gövde: Çimlenme sırasında mitoz bölünmeler geçirerek genç bitkinin gövde ve dallarını oluşturur.
     Embriyonik Kök: Çimlenme sırasında kök meristeminin mitoz bölünmesiyle genç bitkinin ilk köklerini oluşturur.
         
Çimlenme
    
Tohum içerisindeki embriyonun uygun koşullarda gelişmesine çimlenme denir.
     Bu koşullar,uygun sıcaklık,nem ve oksijendir.
     Çimlenme sırasında;
          Endosperm su alarak şişer.
          Tohum kabuğu çatlar.
          Enzimsel tepkimeler hızlanır.Sindirim reaksiyonlarının hızlanmasıyla besi dokudaki polimer maddeler tüketilirken;solunum reaksiyonlarının hızlanmasıyla ATP üretimi ve monomer yıkımı artar.
          Embriyonun sürgen dokularında mitoz bölünme hızlanır.
          Embriyonik kökün mitoz bölünmeleri sonucu oluşan ilk kökçük tohumdan çıkar.Bu kökçük yer çekiminin etkisiyle toprağın içine doğru yönelir.
          Embriyonik gövdelerin mitoz bölünmesiyle oluşan genç gövde de tohumdan çıkarak yer çekimine ters yönde büyür.
 



 

Yorum Yaz